Hormoonbehandeling
Als er bij de vrouw een hormoonafwijking is geconstateerd, kan zij behandeld worden met hormonen om de cyclus te reguleren en een eisprong op te wekken. Deze behandeling wordt ovulatie-inductie genoemd. Mannen worden zelden met hormonen behandeld. Van hormoonbehandeling bij mannen staat niet vast of de behandeling resultaat heeft. De endocrinoloog is de specialist op het gebied van hormonen. Hormonen kunnen worden toegediend in tabletvorm, injecties of via een hormoonpompje.

KI, IUI en FSP
KI(E) is Kunstmatige Inseminatie met sperma van de eigen partner. IUI is de afkorting van Intra Uteriene (in de baarmoeder) Inseminatie, meestal met sperma van de eigen partner. FSP is de afkorting van Fallopian Sperm Perfusion (zaadcellen worden in de eileider gebracht) en is een afgeleide van IUI. Dit zijn vaak de eerste behandelingen die een gynaecoloog voorstelt als er geen directe oorzaken zijn te vinden voor het uitblijven van een zwangerschap. Bij verminderde vruchtbaarheid van de man en ook bij 'vijandig' cervixslijm (het slijmvlies aan de binnenzijde van de baarmoederhals) kan IUI uitkomst bieden. Bij KI wordt het sperma hoog in de schede ingespoten en bij IUI in de baarmoeder, liefst na voorbewerking -ook wel opwerking genoemd- in het laboratorium. Bij FSP wordt een relatief groot volume'opgewerkt' zaad hoog in de baarmoederholte gebracht waardoor meer zaadcellen het einde van de eileiders bereiken. Deze methode lijkt met name bij onbegrepen onvruchtbaarheid (er ontstaat zonder dat daarvoor een aanwijsbare oorzaak is, geen zwangerschap) betere resultaten te hebben. FSP bevindt zich nog in de onderzoeksfase en wordt nog niet in alle ziekenhuizen toegepast. Alle behandelingen kunnen samengaan met hormoonstimulatie bij de vrouw, ter ondersteuning van de cyclus. Het nadeel hiervan is dat er meerdere eitjes tegelijk kunnen rijpen met een grotere kans op een meerling.

Het is belangrijk dat hormoonstimulatie goed gecontroleerd wordt om zo het ontstaan van zeer veel eiblaasjes te voorkomen. Er kan daardoor overstimulatie ontstaan die niet alleen leidt tot de kans op een (grote) meerlingzwangerschap, maar ook tot extra medische zorg en dus moet worden vermeden.

IVF
IVF staat voor In Vitro Fertilisatie ofwel reageerbuisbevruchting.
Medische indicaties voor IVF zijn onder meer afgesloten eileiders, ernstige mate van endometriose (ziekte waarbij zich baarmoederslijmvlies op plekken buiten de baarmoeder bevindt), verminderde vruchtbaarheid van de man en onbegrepen onvruchtbaarheid.
De IVF-behandeling gaat als volgt. Met behulp van hormoonstimulatie worden bij de vrouw meerdere eitjes tegelijkertijd tot rijping gebracht. Deze worden met een holle naald, onder echoscopische controle, uit de follikels (eiblaasjes, waarin zich de eicellen bevinden) gezogen: de zogenaamde follikelpunctie. Vervolgens worden ze in het laboratorium samengebracht met sperma en wordt er afgewacht of de bevruchting plaatsvindt. Als dat inderdaad gebeurt, worden een paar dagen na de follikelpunctie 2 pré-embryo's (dit is een voorstadium van een embryo) met een slangetje in de baarmoeder teruggeplaatst (embryotransfer). Daarna moet worden afgewacht of innesteling van één of beide embryo's optreedt. De kans op doorgaande zwangerschap is gemiddeld 16% - 20% per embryotransfer.
Tot op heden zijn er, behalve een grotere kans op een meerling en op vroeggeboorte, geen negatieve gevolgen voor het door IVF ontstane kind bekend. Naar eventuele negatieve gevolgen van de behandeling voor de vrouw op lange termijn wordt onderzoek gedaan.

Eileideroperatie
Wanneer de eileiders van de vrouw beschadigd zijn, is er soms de mogelijkheid ze te herstellen met behulp van micro-chirurgie. Het slagen van deze ingreep hangt grotendeels af van de ernst van de beschadigingen. Het gaat hierbij om een grote buikoperatie waarbij rekening moet worden gehouden met het feit dat het herstel van de vrouw enige weken kan gaan duren.
Bovendien is er een reële kans dat, als niet binnen een jaar na de operatie een zwangerschap ontstaat, de inwendige toestand weer dezelfde is als voor de operatie. Het voordeel van een operatie is dat er kans op zwangerschap bestaat zonder verdere medische behandeling.

ICSI
ICSI staat voor Intra Cytoplasmatische Sperma Injectie. Het is een IVF-behandeling waarbij de samensmelting van eicel en zaadcel niet aan het lot wordt overgelaten, maar waarbij één enkele zaadcel wordt geselecteerd en rechtstreeks in de eicel wordt geïnjecteerd. De patiënt merkt niets van deze 'speciale' toevoeging aan de IVF-behandeling, omdat dit allemaal gebeurt in het laboratorium.
ICSI is bij uitstek geschikt voor paren waarbij slecht zaad de oorzaak is voor het uitblijven van een zwangerschap. Paren waarbij tijdens een reguliere IVF-behandeling geen bevruchting is opgetreden komen ook voor ICSI in aanmerking.

De gevolgen op lange termijn van ICSI zijn nog onduidelijk, maar tot op heden lijken er in het algemeen geen negatieve gevolgen te zijn voor de aldus ontstane kinderen. Wel is er, net als bij IVF, een grotere kans op meerlingen en vroeggeboorte.

In het geval dat de oorzaak van de vruchtbaarheidsproblemen een chromosoomafwijking bij de man is, bestaat wel de kans dat een zoon eveneens vruchtbaarheidsproblemen zal hebben.

MESA/TESE
MESA is Micro Epididymale Sperma Aspiratie, dat wil zeggen; spermapunctie. Hierbij wordt langs microchirurgische weg het zaad opgezogen uit een zaadleider.

TESE is Testiculaire Sperma Extractie. Hierbij wordt het sperma uit de zaadbal gehaald.

Deze behandelingen worden in combinatie met ICSI-behandeling uitgevoerd. Zowel MESA als TESE is een operatie waarbij de man meestal onder volledige narcose wordt gebracht. De vrouw zal op hetzelfde tijdstip een follikelpunctie moeten ondergaan.

Deze methodes zijn geschikt in gevallen waarbij een man wel zaad aanmaakt, maar dit door ontbreken of een afsluiting van de zaadleiders niet naar buiten kan komen. MESA en TESE worden uitgevoerd door een uroloog of een androloog, in samenwerking met een gynaecoloog. In Nederland rust momenteel een moratorium (een verbod op uitvoering) op deze behandelingen. De reden hiervan is de onzekerheid die bestaat over de veiligheid van de behandeling voor de gezondheid van het kind.

KID
Kunstmatige Inseminatie met Donorzaad behoort tot de mogelijkheden als de man zeer sterk verminderd vruchtbaar is of helemaal niet vruchtbaar. Ook als de man erfelijk belast is met een ziekte, kan men kiezen voor deze mogelijkheid. Het kind dat daaruit voortkomt, is genetisch gezien geen eigen kind van de man.

Mocht er middels KID geen zwangerschap ontstaan dan is IUI met donorzaad of in een later stadium IVF-D een optie. Bij IVF-D zal de vrouw een IVF-behandeling ondergaan, waarbij gebruik wordt gemaakt van donorzaad. Twee andere groepen die van KID gebruik maken zijn alleenstaande en lesbische vrouwen.

Eiceldonatie
Als de vrouw geen eicellen (meer) heeft, kan ze - met de hulp van een donor die een IVF-behandeling ondergaat - toch zelf een kind krijgen. Gelijktijdig met de IVF-behandeling van de donor, krijgt de vrouw een hormoonbehandeling om te zorgen dat haar baarmoederslijmvlies op het goede moment klaar is om een bevrucht eitje te ontvangen en te laten innestelen. Nadat de donor haar eitjes heeft afgestaan, worden ze bevrucht met het sperma van de partner van de vrouw die graag zwanger wil worden, de 'wensvader'. Vervolgens worden de ontstane embryo's in de baarmoeder van de 'wensmoeder' geplaatst. Ook in geval van erfelijke belasting bij de vrouw behoort deze behandeling tot de mogelijkheden.

Toekomstige technieken
Er wordt veel onderzoek gedaan naar het verbeteren van vruchtbaarheidstechnieken.

IVM
Eén van de onderzoeken betreft het kweken van -in een ongestimuleerde cyclus verkregen- eicellen buiten het lichaam van de vrouw. Dit wordt in Vitro Maturatie (IVM) genoemd. Het voordeel hiervan is dat hormoonstimulatie niet nodig is.

Cryopreservatie
Cryopreservatie (invriezen) van onbevruchte eicellen is eveneens onderwerp van studies. Het voordeel hiervan is vermindering van het aantal restembryo's bij IVF en ICSI. Ook kunnen vrouwen die vanwege een oncologische behandeling (bestraling, chemotherapie) hun vruchtbaarheid dreigen te verliezen hier in de toekomst gebruik van maken. Ditzelfde geldt voor het wegnemen en invriezen van ovariumweefsel (eierstokweefsel), waarbij later in het laboratorium de eicellen tot rijping kunnen worden gebracht.

Genoemde onderzoeken bevinden zich nog in een beginstadium en de technieken worden nog niet op grote schaal toegepast. Psychosociale aspecten van verminderde vruchtbaarheid
Problemen met vruchtbaarheid grijpen heel diep in in het leven van betrokkenen. Dat de kinderwens niet vervuld wordt, is niet het enige probleem. Het leven neemt een heel andere wending dan mensen zich hadden voorgesteld. Men kan zelfs het gevoel krijgen een incomplete vrouw of man te zijn, een buitenbeentje. Een gezin met kinderen is immers nog steeds de norm in onze samenleving. Ook de relatie met de partner kan onder druk komen te staan. Het scala aan onderzoeks- en behandelingsmethoden kan erg onzeker maken: Is dit wel wat ik wil? Hoe ver moet ik gaan? Wat zijn de gevolgen op de lange termijn? Zijn beide partners het eens over de te volgen strategie? Talloze vragen komen op.